 हिरव्यागार जमिनीच्या कुशीत शिरलेले निवारे आणि त्यांना माळेप्रमाणे गुंफत, डौलाने वळणे घेत जलाशयाकडे जाणारी पायवाट ही संकल्पना.
संपूर्ण जमिनीखाली व कदंबवृक्षांच्यामध्ये दडलेले हे स्मारक हिरवळ व फुलझाडांनी आच्छादित असल्याने लगतच्या रस्त्यावरून प्रथमदर्शनी लक्षात येत नाही. उंचसखल भागाचा उपयोग खळखळता झरा, शांत जलाशय, पायवाटेत दोहो बाजूस असलेले दगडी कट्टे, दोन्ही बाजूस बगीच्यांना साधणारे पूल, वाटेवरील कमानी आणि कौलारू छताचे प्रवेशद्वार असा काव्यात्मक अनुभव देणारे हे स्मारक.
 क्षेत्रफळ |
|
 जमीन - ९००० चौ.मी. |
| बांधकाम - २५०० चौ.मी. |
| उद्यान / उपवन - ६००० चौ.मी. |
| अंदाजे खर्च रू. ३.५ कोटी |
अंतर्भूत सुविधा |
| १. कुसुमाग्रज जीवन दर्शन |
२. कुसुमाग्रज साहित्य केंद्र |
३. वाचनालय |
| ४. मुक्तव्दार वाचनालय व संदर्भ ग्रंथालय |
५. अभ्यासिका(जीवनलहरी) |
६. कलादालन |
| ७. सभागृह |
८. उपहारगृह |
९. जलाशय |
| १० खुले नाटयगृह |
११. निवास व्यवस्था |
१२. नाटय दालन |
| १३. संगीत दालन |
१४. नृत्य दालन |
१५. कार्यालय |
| १६. विविध कला अविष्कार सभागृह (विशाखा) |
|
| जीवन दर्शन दालन -या दालनात कुसुमाग्रजांची दालने - साहित्य संपदा, त्यांचा जीवनपट, नामवंत कलाकार, साहित्यिक, समाजसेवक इत्यादींसह काढली गेलेली त्यांची छायाचित्रे यांचे मोठया पडद्यावर दर्शन घडत राहाते. तसेच नामवंत कलाकारांच्या आवाजात कुसुमाग्रजांच्या कविता, नाटयपदे, नाटकातील प्रवेश ऐकता येण्याची सोय केली गेली आहे. याखेरीज, कुसुमाग्रजांच्या हस्ताक्षरातील मूळ पत्रे, सूचना, साहित्य त्यांना प्राप्त झालेले पुरस्कार, मानपत्रे इत्यादींचा संग्रह देखील पाहता येतो.
विशाखा दालन - व्याख्याने, काव्यवाचन, अभिवाचन, मुलाखत, संगिताच्या मैफिली इत्यादींसाठी प्रोजेक्टर, ध्वनीचित्र मुद्रण यांसह ३०० प्रेक्षकांसाठी, बहुपयोगी वातानुकुलीत असे हे सभागृह आहे.
जीवन लहरी दालन - महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांसाठी ही अभ्यासिका आहे. यात एकाच वेळी ५० विद्यार्थी अभ्यास करू शकतात.
वरील दालने सुसज्ज, विकसित झाली असून अद्याप परिसंवाद, चर्चासत्रे, कला-कार्यशाळा, नाट्य व संगीतासाठी ३० ते १५० व्यक्ती मावतील अशी आणखी ४ दालने व कलादालन (आर्ट गॅलरी) उभारून तयार आहेत व त्यांचे सुसज्जीकरणाचे काम वेगाने सुरू आहे. (तथापि, आजमितीस त्या दालनामध्ये तुटपुंज्या साधनांसह संगीत, नृत्त्य या कलांचे वर्ग, कार्यशाळा, परिसंवाद काव्यवाचन इत्यादींचे आयोजन होतच आहे. तसेच हिरवळीवर मुक्त सामजीक बैठका आयोजिल्या जातात.) या खेरीज खुले नाट्यमंच न प्रेक्षागृह, अतिथी गृह न प्रतिष्ठानाचे अद्यावत कार्यालय इत्यादी कामे सुरू करावयाची आहेत.
प्रेक्षाकांच्या अपेक्षेनुसार ५० ते ३०० पर्यंत प्रेक्षक बघण्याची क्षमता असलेले विविध दालने, आज नाशिक महानगरीच्या मध्यवस्तीत सांस्कृतिक केंद्रे बनली आहे. ह्या दालनांमध्ये वर्षभर विविध विषयांमधील नामवंतांची व्याख्याने, मुलाखती, चर्चासत्रे, परिसंवाद, सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. |
